Stare Miasto Warszawa – nie takie stare, jak się wydaje. Odbudowa z gruzów
Patrząc dziś na Stare Miasto w Warszawie, trudno uwierzyć, że w 1945 roku istniały tu niemal wyłącznie ruiny. Kolorowe fasady kamienic, Zamek Królewski, Barbakan – wszystko to wygląda jak wyjęte z XVIII wieku. Tymczasem to efekt największej powojennej rekonstrukcji urbanistycznej w Europie. W rzeczywistości ponad 90% zabudowy Starego Miasta zostało zburzone podczas II wojny światowej. Odbudowa – kierowana przez Biuro Odbudowy Stolicy i profesora Jana Zachwatowicza – była nie tylko inżynieryjnym, ale też kulturowym i symbolicznym przedsięwzięciem.
Jak bardzo zniszczono Stare Miasto podczas II Wojny Światowej?
W wyniku bombardowań z 1939 roku, a potem świadomego niszczenia po upadku Powstania Warszawskiego w 1944 roku:
- Zniszczeniu uległo ponad 90% budynków Starówki,
- Większość zabytkowych kamienic została spalona lub wysadzona,
- Ulice, place i kościoły zostały zamienione w sterty gruzu.
Pozostały tylko fundamenty, fragmenty murów, piwnice i pojedyncze detale architektoniczne. Warszawa — i Stare Miasto — przestały istnieć jako funkcjonalna tkanka miejska.
Odbudowa Starego Miasta – dzięki BOS i Zachwatowiczowi
Po zakończeniu wojny w 1945 roku powołano Biuro Odbudowy Stolicy (BOS). To właśnie BOS opracowało koncepcję przywrócenia Warszawie jej zabytkowego centrum. Rekonstrukcja Starego Miasta nie była oczywistością — niektórzy sugerowali pozostawienie ruin jako pomnika.
Kluczową postacią w tej dyskusji był profesor Jan Zachwatowicz – konserwator zabytków, architekt, wizjoner. Dzięki jego uporowi i argumentacji zdecydowano się na rekonstrukcję w oparciu o źródła historyczne: obrazy Canaletta, fotografie, pomiary architektoniczne i wspomnienia mieszkańców.
Dziś to właśnie Stare Miasto odbudowane po wojnie znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO – jako unikalny przykład odtworzenia zabytkowej dzielnicy.
Co ocalało? Kaplica Baryczków i kamienice Dekerta
Choć zniszczenia były ogromne, nie wszystko zostało unicestwione. Niektóre elementy udało się zachować lub zrekonstruować na oryginalnych fragmentach:
Kaplica Baryczków w Archikatedrze św. Jana
Jedyna część katedry, która przetrwała w stanie niemal nienaruszonym. Renesansowo-barokowa kaplica z początku XVII w. dziś stanowi cenny relikt oryginalnej struktury świątyni.
Strona Dekerta – Rynek Starego Miasta
Dziewięć kamienic po północnej stronie Rynku przetrwało częściowo, głównie w zakresie piwnic i fragmentów murów. Odbudowano je z zachowaniem oryginalnego układu, detali i funkcji. Dziś mieszczą się tam ekspozycje Muzeum Warszawy – w miejscu, gdzie historia łączy się z nowoczesną narracją.
Fragmenty murów obronnych i Barbakan
Niektóre odcinki średniowiecznych murów zostały wydobyte spod gruzów. Zrekonstruowany Barbakan opiera się na zachowanych fundamentach oraz cegłach odzyskanych z ruin.
Piwnice kamienic
W wielu kamienicach (np. ul. Piwna, Nowomiejska, Świętojańska) zachowały się oryginalne, gotyckie i renesansowe piwnice, w których obecnie funkcjonują restauracje, galerie i instytucje kultury.
Odbudowa Starego Miasta w Warszawie
Do odbudowy Starego Miasta używano materiałów z rozbiórek ruin:
- Cegły oczyszczano i ponownie wykorzystywano w murach kamienic i kościołów,
- Kamień z rozbiórek posłużył do odtworzenia detali architektonicznych,
- Gruz wywożono na Powiśle i Czerniaków – z niego usypano m.in. Kopiec Powstania Warszawskiego.
Stare Miasto jako przestrzeń edukacyjna i eventowa
Dziś zrekonstruowane Stare Miasto to nie tylko atrakcja turystyczna, ale doskonałe tło dla edukacji, integracji i miejskich przygód.
👉 Dołącz do Warszawskich Przygód® i poznaj Warszawę, jakiej nie znajdziesz w przewodnikach! Zaproś swoich uczniów, klientów lub przyjaciół na wycieczkę, która odkrywa prawdziwe oblicze Starówki.
Poznaj Warszawę z certyfikowanym Przewodnikiem PTTK po Warszawie i przeżyj z nami Warszawską Przygodę®!
Źródła zdjęć archiwalnych: Narodowe Archiwum Cyfrowe, Polona, domena publiczna, Fotopolska.
